Zalecenia prozdrowotne w badaniach profilaktycznych pracowników – nowe obowiązki i problemy praktyczne z ich realizacją

Od 17 kwietnia 2026 r. obowiązują zmiany wprowadzone rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2026 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy. Nowelizacja wprowadziła do systemu medycyny pracy nowy instrument w postaci indywidualnych zaleceń prozdrowotnych wydawanych pracownikowi przez lekarza medycyny pracy.

Cel wprowadzenia zaleceń prozdrowotnych

Zmiana wynika z założenia, że badania profilaktyczne pracowników nie ograniczają się wyłącznie do oceny zdolności do wykonywania pracy na określonym stanowisku. W trakcie badania lekarz dokonuje również oceny ogólnego stanu zdrowia pracownika, obejmującej m.in. pomiary masy ciała, wzrostu, ciśnienia tętniczego, ocenę wskaźnika BMI, wywiad zdrowotny oraz informacje dotyczące stylu życia, w tym używania tytoniu lub alkoholu.

W konsekwencji lekarz może zidentyfikować potrzebę podjęcia działań profilaktycznych niezwiązanych bezpośrednio z warunkami pracy, takich jak:

• zaprzestanie palenia tytoniu,
• ograniczenie spożycia alkoholu,
• zmiana nawyków żywieniowych,
• zwiększenie aktywności fizycznej,
• wykonanie dodatkowej diagnostyki lub konsultacji medycznych.

Zgodnie z nowym § 3 ust. 2a rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia zasadności takich działań lekarz wydaje osobie badanej indywidualne zalecenia prozdrowotne uwzględniające również pozazawodowe aspekty zdrowotne.

Ochrona danych pracownika

Istotnym elementem nowych regulacji jest rozdzielenie informacji dotyczących zdolności do pracy od informacji o stanie zdrowia niezwiązanym z wykonywaną pracą. Zalecenia prozdrowotne są kierowane wyłącznie do pracownika i nie powinny być przekazywane pracodawcy. Rozwiązanie to ma zapewnić ochronę danych medycznych oraz prywatności pracownika.

Forma wydawania zaleceń

Rozporządzenie przewiduje, że zalecenia indywidualne mogą być sporządzane:

• w postaci papierowej,
• w postaci elektronicznej.

Jednocześnie przepisy przejściowe wprowadziły trzymiesięczny okres, w którym zalecenia mogły być wydawane wyłącznie w formie papierowej. Oznacza to, że:

• od 17 kwietnia 2026 r. do 17 lipca 2026 r. – obowiązywała wyłącznie forma papierowa,
• od 18 lipca 2026 r. – dopuszczalne jest przekazywanie zaleceń zarówno w postaci papierowej, jak i elektronicznej.

Uwarunkowania wdrożenia formy elektronicznej

Przepisy przewidujące elektroniczne przekazywanie zaleceń prozdrowotnych wchodzą w życie, jednak na dzień rozpoczęcia ich obowiązywania nie została jeszcze opublikowana kompletna dokumentacja integracyjna określająca techniczny sposób przekazywania tych dokumentów do systemu e-zdrowie P1, SIM oraz ich udostępniania na Internetowym Koncie Pacjenta.

Oznacza to, że pełne uruchomienie komunikacji z systemami centralnymi będzie możliwe po udostępnieniu przez właściwe instytucje wymaganych specyfikacji, usług integracyjnych oraz środowisk umożliwiających ich wdrożenie i przetestowanie. Sytuacja ta nie zwalnia jednak jednostek medycyny pracy z obowiązku przygotowania organizacyjnego i technicznego do obsługi dokumentacji w postaci elektronicznej. Nie powinna być również traktowana jako podstawa do utrzymywania dotychczasowego, wyłącznie papierowego modelu pracy ani do odkładania wdrożenia systemu informatycznego.

Podsumowanie

Wprowadzenie zaleceń prozdrowotnych stanowi istotne rozszerzenie roli profilaktycznych badań pracowniczych i wzmacnia prozdrowotny wymiar medycyny pracy. Od 18 lipca 2026 r. przepisy dopuszczają możliwość przekazywania takich zaleceń również w postaci elektronicznej.

Na obecnym etapie rozwiązania systemowe w ramach SIM/P1 oraz regulacje dotyczące EDM nie zapewniają jeszcze pełnej i powszechnej obsługi tego procesu. Z tego względu elektroniczne przekazywanie zaleceń prozdrowotnych może być nadal ograniczone organizacyjnie i technicznie. W praktyce najczęściej stosowaną formą pozostaje dokument papierowy przekazywany bezpośrednio pracownikowi.

Odmienna sytuacja dotyczy elektronicznych orzeczeń lekarskich. W tym zakresie usługi systemów centralnych zostały już udostępnione, a dostawcy oprogramowania medycznego sukcesywnie wdrażają i przekazują jednostkom medycyny pracy odpowiednie rozwiązania. Należy przy tym pamiętać o okresie przejściowym: do 17 października 2026 r. orzeczenia mogą być wystawiane w postaci papierowej albo elektronicznej, natomiast od 18 października 2026 r. mają być wystawiane wyłącznie w postaci elektronicznej.